Tổng quan: Cải tiến giống đậu pigeonpea để kháng bệnh và sản lượng đậu ổn định

 Tổng quan: Cải tiến giống đậu pigeonpea để kháng bệnh và sản lượng đậu ổn định

Nguồn: Mohammad Ekram Hussain, Vikas Verma, Mk Maqbool Qutub, N. Mustafa, Amiruddin Ali, Pratiksha Adhikari & Himal Luitel. 2026. Breeding for next-generation biotic stress-tolerant pigeonpea for sustainable food legume production. Theoretical and Applied Genetics; May 21 2026; vol. 139; article159

Đậu săng - pigeonpea, có tên khoa học Cajanus cajan (L.) Millsp, là loài cây trồng họ Đậu đuộc phát triển tại vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới. Sản lượng đậu săng thường xuyên bị đe dọa bởi stress sonh học, đó là bệnh SMD (sterility mosaic disease: bệnh khảm gây bất thụ), bệnh FW (Fusarium wilt), bệnh do nấm Helicoverpa armigera, Maruca vitrata, và bệnh do những nguồn vi sinh tấn công khác, đặt ra thách thức đáng kể cho sản xuất bền vững. Ngân hàng vật liệu giống đậu săng biểu thị sự đa dạng đáng kể về tính kháng sâu bệnh hại, mang lại tiềm năng cải tiến giống kháng bệnh. Việc thiết lập các tập đoàn giống “well-defined core” (giống cốt lõi) và tập đoàn giống “mini-core” (giống bổ sung nhưng không làm nền với nền gen cho tính kháng hẹp) giúp đơn giản hóa quy trình cải tiến giống thông qua cung cấp sớm nguồn bố mẹ có đa dạng di truyền mong muốn và làm dễ dàng hơn chiến lược phát triển giống kháng với stress sinh học. Kết quả chạy chuỗi trình tự DNA của hệ gen thử nghiệm (draft genome sequence) đã sẵn sàng trong cơ sở dữ liệu để phục vụ nhà chọn giống, kèm theo đó là nguồn chỉ thị phân tử tương ứng rất phong phú, tất cả đã và đang chuyển từ định hướng nghiên cứu sang lĩnh vực bản đồ di truyền các tính trạng chủ chốt, đạc biệt là tính kháng bệnh hại cây đậu. Nguồn vật giống đầu nguồn này đã và đang cung cấp những hiểu biết sâu sắc về hệ gen cây đậu săng, tạo điều kiện cho các giải pháp chính xác và hiệu quả, đáp ứng với những bất cập trong sản xuất. Nguồn tài nguyên đa dạng di truyền này trong ngân hàng gen dù đã sẵn sàng, nhưng hầu hết đều chưa được khai thác và tận dụng trong chương trình cải tiến giống săng kháng bệnh bền vững. Công cụ genomic hiện đại như chạy trình tự thế hệ mới (NGS: next generation sequencing), chọn giống trên cơ sở trình tự haplotype, sàng lọc di truyền “genome-wide” đang giúp chúng ta tăng cường hiệu quả chọn lọc và dẫn dắt tiếp cận một chiến lược cải tiến giống thế hệ mới – cách tiếp cận cần thiết trong cải tiến di truyền hệ gen cây đậu săng. Chọn giống chống chịu stress sinh học được hỗ trợ có hiệu quả bởi chỉ thị phân tữ và sự phân lập các gen ứng cử viên gắn liền với cơ chế kháng bệnh. Bên cạnh đó, sự phát triển và thẩm định những ngân hàng sinh học lưu trữ lớn nguồn bố mẹ đáp ứng với “fusarium wilt” (FW) và chỉ thị phân tử ESTs  (advanced expressed sequence tags: phân tử tag trong trình tự biểu hiện nâng cao) đang làm giàu ngày càng nhiều hơn nguồn gen bố mẹphục vụ nghiên cứu cây đậu săng.

Tổng quan này làm nổi bậc kết quả cải tiến di truyền đang diễn ra trên thế giới về hệ gen cây đậu săng thông qua tích hợp giữa chọn giống truyền thống với nghiện cứu hệ gen, nhấn mạnh phương pháp tiếp tiếp cận mang tính hiệp lực (synergistic approach) nhằm giải quyết thách thức đối với stress sinh học.

Xem https://link.springer.com/article/10.1007/s00122-026-05268-9